Cách tính thuế TNCN 2026: Giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu & biểu thuế lũy tiến 5 bậc

Cách tính thuế TNCN 2026 thay đổi lớn nhất trong hơn 15 năm qua: mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế tăng từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm), mỗi người phụ thuộc tăng từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15; đồng thời biểu thuế lũy tiến từng phần rút từ 7 bậc xuống 5 bậc theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Cả hai thay đổi đều áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, tức tính cho toàn bộ thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh từ ngày 01/01/2026.

Điểm khiến nhiều kế toán tiền lương lúng túng: Luật 109/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ 01/7/2026, nhưng biểu thuế 5 bậc lại áp dụng cho cả kỳ tính thuế 2026. Vậy nửa đầu năm đã khấu trừ theo biểu 7 bậc cũ thì xử lý thế nào khi quyết toán? Bài viết dưới đây hướng dẫn đầy đủ: bảng giảm trừ mới – cũ, biểu thuế 5 bậc kèm công thức tính nhanh, 3 ví dụ tính chi tiết từng bước và cách bù trừ số thuế chênh lệch khi quyết toán kỳ 2026.

1. Căn cứ pháp lý và thời điểm áp dụng

Hai văn bản gốc mà kế toán cần nắm khi tính thuế TNCN cho năm 2026:

• Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 — Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 17/10/2025: nâng mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế lên 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm) và cho mỗi người phụ thuộc lên 6,2 triệu đồng/tháng, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026. Đây là lần điều chỉnh đầu tiên kể từ tháng 7/2020 (Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14).
• Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 — Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, thay thế Luật Thuế TNCN 2007 và các luật sửa đổi: có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026; riêng các quy định đối với thu nhập từ kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026 — nghĩa là toàn bộ năm dương lịch 2026, không chỉ từ tháng 7.

Với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú, kỳ tính thuế được xác định theo năm dương lịch. Vì vậy cụm từ “áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026” có ý nghĩa quyết định: khi quyết toán thuế TNCN kỳ 2026 (thực hiện vào đầu năm 2027), toàn bộ thu nhập cả năm 2026 được tính theo giảm trừ mới và biểu thuế 5 bậc mới, kể cả phần thu nhập phát sinh trước ngày luật có hiệu lực 01/7/2026.

2. Mức giảm trừ gia cảnh 2026: tăng khoảng 40% so với trước

Bảng so sánh mức giảm trừ gia cảnh cũ và mới:

Do giảm trừ tăng mạnh, ngưỡng lương bắt đầu phải nộp thuế TNCN cũng được nâng lên đáng kể. Giả định người lao động đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% (BHXH 8% + BHYT 1,5% + BHTN 1%) trên toàn bộ tiền lương và không có khoản thu nhập miễn thuế nào khác, mức lương gộp (gross) bắt đầu phát sinh thuế như sau:

Bạn có thể xem thêm phân tích chi tiết các mốc điều chỉnh qua từng thời kỳ trong bài mức giảm trừ gia cảnh mới nhất áp dụng từ năm 2026.

Ngoài giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế vẫn được trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc, đóng góp quỹ hưu trí tự nguyện theo mức khống chế và các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học đủ điều kiện. Luật 109/2025/QH15 còn bổ sung khoản giảm trừ đối với chi phí y tế, giáo dục – đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc — mức trừ cụ thể do Chính phủ quy định, kế toán cần theo dõi nghị định hướng dẫn để áp dụng đúng.

3. Biểu thuế lũy tiến từng phần 5 bậc thay biểu 7 bậc

Luật 109/2025/QH15 rút gọn biểu thuế lũy tiến từng phần từ 7 bậc xuống 5 bậc, giãn rộng khoảng cách giữa các bậc, bỏ hẳn hai mức thuế suất 15% và 25%. Mức thuế suất cao nhất giữ nguyên 35% nhưng ngưỡng áp dụng nâng từ trên 80 triệu lên trên 100 triệu đồng thu nhập tính thuế/tháng.

Biểu thuế 5 bậc mới (thu nhập tính thuế = tổng thu nhập chịu thuế đã trừ bảo hiểm bắt buộc và các khoản giảm trừ):

Biểu thuế 7 bậc cũ (áp dụng đến hết kỳ tính thuế 2025) để đối chiếu: bậc 1 đến 5 triệu (5%); bậc 2 trên 5 – 10 triệu (10%); bậc 3 trên 10 – 18 triệu (15%); bậc 4 trên 18 – 32 triệu (20%); bậc 5 trên 32 – 52 triệu (25%); bậc 6 trên 52 – 80 triệu (30%); bậc 7 trên 80 triệu đồng/tháng (35%).

Nếu bạn đang duy trì bảng lương trên Excel, hãy cập nhật lại hàm tính thuế theo 5 bậc mới — cách viết công thức IF lồng nhau hoặc SUMPRODUCT được hướng dẫn chi tiết trong bài công thức tính thuế TNCN lũy tiến trên Excel, chỉ cần thay bảng tham số 7 bậc bằng 5 bậc ở trên.

4. Công thức tính thuế TNCN 2026 từ tiền lương, tiền công

Trình tự tính thuế cho cá nhân cư trú ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên không thay đổi, chỉ thay thông số:

1. Xác định tổng thu nhập chịu thuế: toàn bộ tiền lương, tiền công, phụ cấp, trợ cấp chịu thuế; loại trừ các khoản miễn thuế (phụ cấp ăn trưa theo định mức, tiền điện thoại phục vụ công việc theo quy chế, làm thêm giờ phần trả cao hơn giờ làm việc bình thường…).
2. Trừ các khoản được trừ: bảo hiểm bắt buộc (BHXH 8%, BHYT 1,5%, BHTN 1%), quỹ hưu trí tự nguyện trong mức khống chế, đóng góp từ thiện – nhân đạo đủ điều kiện.
3. Trừ giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân + 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký → ra thu nhập tính thuế (TNTT).
4. Áp biểu thuế lũy tiến 5 bậc: Thuế TNCN phải nộp = TNTT × thuế suất từng phần (hoặc dùng cột “cách tính nhanh” ở bảng trên).

Người phụ thuộc phải được đăng ký và cấp mã số thuế theo quy định thì mới được tính giảm trừ. Trường hợp trong năm có thay đổi người phụ thuộc, kế toán cần cập nhật kịp thời trước kỳ trả lương để khấu trừ đúng.

5. Ba ví dụ tính thuế TNCN 2026 chi tiết từng bước

Cả 3 ví dụ dưới đây giả định: toàn bộ lương là thu nhập chịu thuế, người lao động đóng bảo hiểm bắt buộc 10,5% trên toàn bộ tiền lương (chưa chạm trần đóng bảo hiểm), không có khoản đóng góp từ thiện hay quỹ hưu trí tự nguyện. Để luyện thêm dạng bài này kèm định khoản chi phí lương, bạn có thể làm bộ bài tập kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương có lời giải.

Ví dụ 1: Lương 15 triệu đồng/tháng, không có người phụ thuộc

• Bảo hiểm bắt buộc: 15.000.000 × 10,5% = 1.575.000 đ
• Thu nhập sau bảo hiểm: 15.000.000 − 1.575.000 = 13.425.000 đ
• Giảm trừ bản thân: 15.500.000 đ > 13.425.000 đ → thu nhập tính thuế = 0
• Thuế TNCN phải nộp năm 2026 = 0 đồng

So sánh: với mức giảm trừ cũ 11 triệu đồng, năm 2025 người này có TNTT = 13.425.000 − 11.000.000 = 2.425.000 đ, nộp thuế bậc 1: 2.425.000 × 5% = 121.250 đ/tháng. Từ kỳ tính thuế 2026, người hưởng lương 15 triệu không còn phải nộp thuế TNCN dù không có người phụ thuộc.

Ví dụ 2: Lương 25 triệu đồng/tháng, 1 người phụ thuộc

• Bảo hiểm bắt buộc: 25.000.000 × 10,5% = 2.625.000 đ
• Thu nhập sau bảo hiểm: 25.000.000 − 2.625.000 = 22.375.000 đ
• Giảm trừ gia cảnh: 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 đ
• Thu nhập tính thuế: 22.375.000 − 21.700.000 = 675.000 đ (thuộc bậc 1)
• Thuế TNCN = 675.000 × 5% = 33.750 đ/tháng

So sánh với quy định cũ: TNTT năm 2025 = 22.375.000 − (11.000.000 + 4.400.000) = 6.975.000 đ; thuế 7 bậc = 5.000.000 × 5% + 1.975.000 × 10% = 250.000 + 197.500 = 447.500 đ/tháng. Mức thuế mới giảm còn chưa đến 1/13, tiết kiệm 413.750 đ/tháng, tương đương khoảng 4,97 triệu đồng/năm.

Ví dụ 3: Lương 40 triệu đồng/tháng, 1 người phụ thuộc

• Bảo hiểm bắt buộc: 40.000.000 × 10,5% = 4.200.000 đ
• Thu nhập sau bảo hiểm: 40.000.000 − 4.200.000 = 35.800.000 đ
• Giảm trừ gia cảnh: 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 đ
• Thu nhập tính thuế: 35.800.000 − 21.700.000 = 14.100.000 đ (vượt bậc 1, thuộc bậc 2)
• Thuế từng phần: bậc 1: 10.000.000 × 5% = 500.000 đ; bậc 2: 4.100.000 × 10% = 410.000 đ
• Thuế TNCN = 910.000 đ/tháng (kiểm tra bằng công thức nhanh: 10% × 14.100.000 − 500.000 = 910.000 đ ✔)

So sánh với quy định cũ: TNTT năm 2025 = 35.800.000 − 15.400.000 = 20.400.000 đ; thuế 7 bậc = 5.000.000 × 5% + 5.000.000 × 10% + 8.000.000 × 15% + 2.400.000 × 20% = 250.000 + 500.000 + 1.200.000 + 480.000 = 2.430.000 đ/tháng. Sang 2026 chỉ còn 910.000 đ/tháng — giảm 1.520.000 đ/tháng, khoảng 18,24 triệu đồng/năm.

6. Bù trừ thuế khi quyết toán kỳ 2026: điểm kế toán tiền lương phải nắm chắc

Đây là góc ít bài viết phân tích nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến số liệu khấu trừ hằng tháng của doanh nghiệp trong năm 2026:

• Giảm trừ gia cảnh mới áp dụng ngay từ kỳ trả lương tháng 1/2026: Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và ghi rõ áp dụng từ kỳ tính thuế 2026, nên khi tạm khấu trừ thuế hằng tháng, doanh nghiệp áp dụng ngay mức 15,5 triệu và 6,2 triệu đồng.
• Biểu thuế 5 bậc rơi vào “vùng chuyển tiếp”: Luật 109/2025/QH15 đến 01/7/2026 mới có hiệu lực thi hành, nên trong 6 tháng đầu năm 2026 nhiều doanh nghiệp vẫn tạm khấu trừ theo biểu 7 bậc cũ (căn cứ pháp luật còn hiệu lực tại thời điểm chi trả). Từ kỳ trả lương tháng 7/2026, việc khấu trừ hằng tháng thực hiện theo biểu 5 bậc.
• Quyết toán kỳ 2026 tính cả năm theo biểu 5 bậc: vì quy định với tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng cho cả kỳ tính thuế 2026, toàn bộ thu nhập từ 01/01 đến 31/12/2026 được quyết toán theo giảm trừ mới + biểu 5 bậc. Phần thuế đã tạm khấu trừ cao hơn nghĩa vụ cả năm sẽ được bù trừ hoặc hoàn lại.

Ví dụ bù trừ cụ thể (tiếp ví dụ 3 — lương 40 triệu, 1 người phụ thuộc, TNTT 14.100.000 đ/tháng ổn định cả năm):

Hướng xử lý cho kế toán tiền lương:

• Người lao động chỉ có thu nhập một nơi và đủ điều kiện thì ủy quyền cho doanh nghiệp quyết toán thay: phần chênh lệch được doanh nghiệp bù trừ ngay trên tờ khai quyết toán 05/QTT-TNCN, hoàn cho người lao động hoặc bù vào số phải nộp của kỳ sau. Khi nộp hồ sơ, lưu ý lập đúng danh sách số tiền thuế TNCN đã nộp thay để đối chiếu với chứng từ khấu trừ.
• Người có thu nhập hai nơi trở lên, hoặc muốn tự nhận hoàn thuế, thì tự quyết toán thuế TNCN qua mạng trên Cổng Thuế điện tử; hệ thống eTax sẽ tự đối chiếu số đã khấu trừ theo mã số thuế.
• Nếu trong các tháng đầu năm 2026 doanh nghiệp lỡ khấu trừ theo cả giảm trừ cũ lẫn biểu cũ (ví dụ phần mềm chưa kịp cập nhật thông số 15,5 triệu), bản chất xử lý không đổi: toàn bộ chênh lệch dồn về kỳ quyết toán năm để bù trừ — nhưng số tiền tạm giữ của người lao động sẽ lớn hơn, dễ phát sinh thắc mắc. Nên cập nhật thông số ngay khi phát hiện sai.
• Theo dõi văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính về giai đoạn chuyển tiếp: đến thời điểm viết bài, các nguồn hướng dẫn chưa hoàn toàn thống nhất việc 6 tháng đầu năm 2026 tạm khấu trừ theo biểu cũ hay được áp dụng sớm biểu mới. Dù chọn phương án nào, số thuế cả năm khi quyết toán là như nhau (tính theo biểu 5 bậc), chỉ khác dòng tiền tạm khấu trừ từng tháng.

7. Checklist việc cần làm của kế toán tiền lương cho năm 2026

1. Cập nhật thông số giảm trừ gia cảnh (15,5 triệu / 6,2 triệu) trên phần mềm tính lương, phần mềm kê khai từ kỳ lương tháng 1/2026.
2. Cập nhật bảng biểu thuế 5 bậc cho các công cụ tính lương nội bộ, file Excel, và kiểm tra lại các tháng đã chạy khi có hướng dẫn chính thức về giai đoạn chuyển tiếp.
3. Rà soát danh sách người phụ thuộc đã đăng ký, bổ sung hồ sơ cho người phụ thuộc mới phát sinh để hưởng đủ giảm trừ 6,2 triệu đồng/người.
4. Ước tính lại thuế cả năm cho từng người lao động để chủ động giải thích phần chênh lệch sẽ được hoàn/bù trừ khi quyết toán kỳ 2026 — tránh khiếu nại “khấu trừ sai”.
5. Lưu đầy đủ chứng từ khấu trừ thuế từng tháng làm căn cứ đối chiếu khi quyết toán.

Khối lượng việc của kế toán tiền lương năm 2026 vì thế tăng lên đáng kể so với thường lệ — nếu bạn mới đảm nhận phần hành này, hãy xem trước tổng thể công việc của kế toán tiền lương để không bỏ sót nghiệp vụ nào, hoặc học bài bản qua khóa học kế toán thuế chuyên sâu có giảng viên kèm 1-1 của Kế Toán Việt Hưng.

Câu hỏi thường gặp về cách tính thuế TNCN 2026

Kết luận: từ kỳ tính thuế 2026, cách tính thuế TNCN thay đổi đồng thời ở hai thông số: giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng/tháng (người phụ thuộc 6,2 triệu đồng) và biểu thuế lũy tiến rút còn 5 bậc. Đại đa số người làm công ăn lương được giảm thuế rõ rệt; riêng năm 2026 có giai đoạn chuyển tiếp trước và sau ngày 01/7/2026 nên số thuế tạm khấu trừ hằng tháng có thể lệch với nghĩa vụ cả năm — kế toán cần chủ động tính trước phần bù trừ để giải thích cho người lao động và xử lý gọn khi quyết toán vào đầu năm 2027.